Mae adroddiad newydd, a ariannwyd gan Brifysgol Plymouth Marjon ac Esgobaeth Truro, yn archwilio’r caledi cudd sy’n wynebu Cernyw wledig a bydd ei ganfyddiadau’n teimlo’n gyfarwydd iawn i nifer o gymunedau ledled cefn gwlad Cymru.
Mae The Pretty Poverty Report yn dadlau nad yw mesurau traddodiadol o amddifadedd yn adlewyrchu realiti bywyd gwledig. Er gwaethaf tirweddau hardd Cernyw, mae’r adroddiad yn datgelu heriau dwfn sy’n gysylltiedig â thrafnidiaeth, tai, cyflogaeth a mynediad at wasanaethau. Mae’r pwysau hyn, meddai ymchwilwyr, yn aml yn cael eu “cuddio” gan ymddangosiad cyfoeth a chan rwydweithiau cymunedol cryf sy’n amsugno straen yn dawel yn hytrach na’i wneud yn weladwy.
Mae llawer o’r materion sy’n cael eu cofnodi yng Nghernyw yn adlewyrchu’n agos bryderon a godwyd mewn ymchwil i Gymru wledig. Yn y ddau le, mae dibyniaeth ar drafnidiaeth yn rhwystr mawr: mae angen car ar drigolion yn aml dim ond i gael mynediad at waith, addysg neu ofal iechyd. Mae argaeledd tai’n bwysau tebyg arall, gydag ail gartrefi a llety gwyliau’n lleihau’r cyflenwad o gartrefi fforddiadwy i bobl leol. Mae gwaith tymhorol neu â chyflog isel hefyd yn cyfyngu ar sefydlogrwydd, tra bod y pellter i ysgolion, colegau, gofal iechyd a gwasanaethau cynghori’n gwaethygu unigedd.
I Gymru, efallai mai’r neges fwyaf ysgogol yw beirniadaeth yr adroddiad o ddangosyddion amddifadedd cyfredol. Mae ymchwilwyr Cernyw yn dod i’r casgliad y gall ‘dulliau safonol danamcangyfrif anfantais wledig yn sylweddol.’ Mae hyn yn adleisio pryderon hirhoedlog yng Nghymru, lle gall dwysedd poblogaeth isel, angen gwasgaredig ac ardaloedd o gyfoeth cymysg arwain at ddiffyg cefnogaeth i gymunedau.
Yn y pen draw, mae’r adroddiad yn dadlau dros ddulliau mwy cynnil, penodol i leoedd, o ran polisi gwledig, rhywbeth y gall sefydliadau Cymru sy’n gweithio i leihau anfantais mewn lleoliadau gwledig uniaethu ag ef. I unrhyw un sy’n ymwneud ag ymchwil, polisi neu ddatblygu cymunedol yng Nghymru, mae canfyddiadau Cernyw yn cynnig cymhariaeth ddefnyddiol ac yn ein hatgoffa bod amddifadedd gwledig yn aml yn parhau i fod allan o’r golwg oni bai ei fod yn cael ei geisio’n fwriadol.
Darllenwch yr adroddiad llawn:
