Mae 2025 wedi bod yn flwyddyn o ddatblygiadau, cwestiynu a meddwl yn flaengar ledled Cymru. Mae’r sgyrsiau sy’n deillio o Arsyllfa Cymru | Observatory Wales yn awgrymu awydd cynyddol am wneud penderfyniadau sy’n seiliedig ar dystiolaeth ac awydd cryfach i ddeall sut mae polisi’n effeithio ar realiti byw pobl a lleoedd.
Drwy gydol y flwyddyn, parhaodd y platfform i weithredu fel man cyfarfod ar gyfer ymchwil, dadansoddi a sylwebaeth, gan ddod â safbwyntiau o’r byd academaidd, llywodraeth, y sector gwirfoddol a chymunedau ynghyd. Yr hyn ddaeth i’r amlwg oedd darlun o genedl sy’n canolbwyntio fwyfwy ar ddeall y berthynas rhwng polisi, lle, profiad byw a lles hirdymor.
Edefyn canolog a fu’n gyffredin i holl gynnwys y flwyddyn oedd y symudiad parhaus tuag at feddwl sy’n seiliedig ar le. Tynnodd erthyglau sylw at sut mae newid demograffig, mynediad at dai, cyfleoedd cyflogaeth lleol, iaith, trafnidiaeth a chysylltedd digidol yn llunio sut mae pobl yn profi lle maen nhw’n byw. Roedd y cynnwys yn adlewyrchu symudiad polisi ehangach yng Nghymru: symud y tu hwnt i ddulliau un-maint-i-bawb tuag at strategaethau lleol wedi’u llunio gan gyd-destun, diwylliant a hunaniaeth gymunedol. Ochr yn ochr â hyn, roedd cydnabyddiaeth barhaus bod rhwydweithiau cymunedol cryf, perthyn diwylliannol a mannau cyffredin hygyrch yr un mor hanfodol i leoedd ffyniannus â buddsoddiad economaidd.
Ymddangosodd dyfodol ffermio, stiwardiaeth tir, adfer natur a’r newid tuag at systemau bwyd mwy cynaliadwy i gyd fel meysydd trafod a dadlau rheolaidd. Roedd tôn y drafodaeth yn adlewyrchu symudiad i ffwrdd oddi wrth ystyried cyfrifoldeb amgylcheddol a goroesiad economaidd fel blaenoriaethau sy’n cystadlu’n erbyn ei gilydd ac yn hytrach trafodwyd sut y gall y ddau atgyfnerthu ei gilydd pan gânt eu cynllunio’n feddylgar. Roedd addasu i’r hinsawdd hefyd yn fwy gweladwy, gan nodi cydnabyddiaeth gynyddol bod Cymru eisoes yn byw gydag effeithiau newid hinsawdd a bod yn rhaid iddi gynllunio’n unol â hynny.
Ffocws cryf arall oedd rôl esblygol rhwydweithiau ymchwil a thystiolaeth wrth lunio polisi yn y dyfodol. Dangosodd cynnwys y flwyddyn ddiddordeb cynyddol mewn ymchwil gydweithredol, benodol i Gymru sy’n pontio sectorau a disgyblaethau, yn enwedig mewn meysydd fel bywoliaeth wledig, gwydnwch cymunedol, arloesedd a thrawsnewid economaidd. Drwyddi draw, roedd cydnabyddiaeth gyson bod yn rhaid i benderfyniadau a wneir mewn ystafelloedd polisi gael eu llywio nid yn unig gan ddata, ond gan fewnwelediad lleol, dealltwriaeth ddiwylliannol a lleisiau’r rhai yr effeithir arnynt yn uniongyrchol.
Roedd technoleg ac arloesedd hefyd wedi’u plethu drwy themâu’r platfform, nid fel pynciau annibynnol, ond fel adnoddau ar gyfer cefnogi economïau lleol cynaliadwy, gwella gwneud penderfyniadau, a galluogi ffurfiau mwy cynhwysol o gyfranogi. Mae hyn yn adlewyrchu tuedd ehangach mewn symudiad oddi wrth dechnoleg ar gyfer effeithlonrwydd i dechnoleg ar gyfer grymuso a chysylltu.
Drwy gydol y flwyddyn, rhannodd Arsyllfa Cymru | Observatory Wales hefyd waith gan sefydliadau sy’n gweithredu o fewn seilwaith dinesig Cymru, yn enwedig y rhai sy’n canolbwyntio ar weithredu cymunedol, rhannu gwybodaeth a newid systemau. Dangosodd y cyfraniadau hyn symudiad cynyddol tuag at gydweithio ar draws sectorau, rhanbarthau a disgyblaethau. Roedd datblygu adnoddau a mannau digidol newydd i’w rhannu’n awgrymu dyfodol lle mae cyfnewid gwybodaeth yn dod yn fwy agored, hygyrch a democrataidd.
Gyda’i gilydd, mae’r themâu a amlygwyd drwy gydol 2025, yn datgelu Cymru sy’n canolbwyntio fwyfwy ar ddeall cymhlethdod. Dangosodd y gwaith a rannwyd ar y platfform ymrwymiad parhaus i ddysgu, profi, mireinio a chwestiynu a chred y bydd dyfodol Cymru yn gofyn am syniadau sy’n seiliedig ar dystiolaeth, wedi’u llunio gan brofiad byw ac wedi’u llywio gan le.
Wrth i Gymru symud tuag at 2026, mae’n debygol y bydd nifer o’r blaenoriaethau a drafodwyd eleni, fel defnydd tir ac iaith yn ogystal ag economïau gwledig, cyfranogiad ac arloesedd, yn parhau i fod yn ganolog. Bydd Arsyllfa Cymru | Observatory Wales yn parhau i ddilyn y datblygiadau hyn, gan helpu i adeiladu dealltwriaeth fwy cysylltiedig a gwybodus o newid wrth iddo ddatblygu.
Os hoffech chi aros mewn cysylltiad â’r sgyrsiau hyn a mewnwelediadau yn y dyfodol, gallwch gofrestru ar gyfer e-fwletin Arsyllfa Cymru | Observatory Wales. Mae’n ffordd hawdd o ddilyn ymchwil newydd, syniadau sy’n dod i’r amlwg a chyfleoedd i gymryd rhan wrth i’r gwaith barhau yn 2026.
